پولیپکتومی چیست و چه زمانی باید انجام شود؟
پولیپکتومی به برداشتن پولیپ، یعنی یک توده کوچک بافتی که روی دیواره داخلی اندام‌هایی مثل روده بزرگ، معده یا رحم رشد می‌کند، گفته میشود.
این کار معمولاً در همان جلسه‌ای که پولیپ کشف میشود انجام می‌گیرد، یعنی حین کولونوسکوپی یا آندوسکوپی.
نکته مهمی که خیلی از افراد نمی‌دانند این است که پولیپکتومی هم یک روش تشخیصی است و هم یک روش پیشگیرانه؛ چون با برداشتن پولیپ پیش از آنکه به سرطان تبدیل شود، از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند.
توسط دکتر فائزه الماسی (فوق تخصص گوارش، کبد بزرگسالان)
عمل پولیپکتومی چیست؟
عمل پولیپکتومی، برداشتن جراحی یک پولیپ با ابزارهای مخصوص است که معمولاً از طریق اندوسکوپ یا کولونوسکوپ انجام میشود، بدون اینکه نیازی به برش روی پوست باشد.
پزشک با استفاده از ابزاری مثل حلقه سیمی یا فورسپس، پولیپ را از پایه جدا می‌کند و برای بررسی دقیق‌تر به آزمایشگاه پاتولوژی می‌فرستد.
هدف اصلی این روش، حذف بافت غیرطبیعی پیش از آن است که فرصت تبدیل شدن به یک ضایعه سرطانی پیدا کند. به همین دلیل، پولیپکتومی معمولاً به‌عنوان بخشی از کولونوسکوپی یا آندوسکوپی انجام میشود، نه به‌عنوان یک جراحی جداگانه با برنامه‌ریزی از قبل.
در سایت my.clevelandclinic می‌خوانیم:
پولیپکتومی یک روش کم‌تهاجمی است. بیشتر پولیپکتومی‌ها حتی نیازی به ایجاد برش روی بدن برای دسترسی به پولیپ ندارند و معمولاً می‌توان آن‌ها را به‌صورت داخلی و با استفاده از ابزارهای پزشکی که از طریق منافذ طبیعی بدن وارد می‌شوند، انجام داد.
بسیاری از پولیپها زمانی که در حین انجام کولونوسکوپی یا آندوسکوپی شناسایی می‌شوند، برداشته می‌شوند. در این روش‌ها، یک لوله باریک و مجهز به دوربین و نور از طریق گلو یا مقعد وارد بدن شده و به اندام‌های داخلی هدایت میشود. پزشکان می‌توانند برخی اقدامات جراحی جزئی را نیز از طریق همین آندوسکوپ انجام دهند.
پولیپ چگونه شکل می‌گیرد؟
پولیپ زمانی تشکیل میشود که سلول‌های پوشاننده دیواره داخلی یک اندام، بیشتر از حد طبیعی رشد کنند و یک برجستگی کوچک بسازند.
بیشتر پولیپها خوش‌خیم هستند و هیچ‌وقت مشکلی ایجاد نمی‌کنند، اما برخی از انواع آن‌ها، به‌خصوص نوع آدنوماتوز در روده بزرگ، در طول چند سال می‌توانند به‌تدریج تغییرات سلولی پیدا کنند و به سرطان تبدیل شوند.
سن بالا، سابقه خانوادگی پولیپ یا سرطان روده، التهاب مزمن روده و برخی عادات غذایی و سبک زندگی، از عواملی هستند که احتمال شکل‌گیری پولیپ را افزایش می‌دهند.
با این حال، بسیاری از افراد بدون هیچ‌کدام از این عوامل خطر هم ممکن است پولیپ داشته باشند؛ به همین دلیل غربالگری دوره‌ای، مستقل از وجود یا نبود این عوامل، توصیه میشود.
علائم شایع پولیپ کدام‌اند؟
بیشتر پولیپها، به‌خصوص وقتی کوچک هستند، هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند و فقط در حین یک غربالگری روتین کشف می‌شوند.
وقتی پولیپ بزرگ‌تر میشود یا در محلی حساس قرار می‌گیرد، ممکن است باعث خون‌ریزی خفیف از مقعد، تغییر در عادات دفع مثل یبوست یا اسهال طولانی‌مدت، یا در موارد نادر، درد و کرامپ شکمی به‌خاطر انسداد نسبی روده شود.
کم‌خونی فقر آهن با علت نامشخص هم گاهی نشانه‌ای از خون‌ریزی آهسته و مزمن یک پولیپ است که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود.
از آنجا که این علائم می‌توانند نشانه چند بیماری گوارشی دیگر هم باشند، تشخیص قطعی فقط با کولونوسکوپی یا آندوسکوپی ممکن است، نه با حدس زدن بر اساس علائم.
چه زمانی پولیپکتومی انجام میشود؟
تصمیم برای برداشتن پولیپ، معمولاً همان لحظه‌ای گرفته میشود که پزشک در حین کولونوسکوپی یا آندوسکوپی، توده‌ای را مشاهده می‌کند.
قاعده کلی در پزشکی گوارش این است که هر پولیپی که دیده شود، در همان جلسه برداشته شود، مگر اینکه شرایط خاصی مانع این کار باشد؛ چون تشخیص قطعی خوش‌خیم یا بدخیم بودن آن، فقط بعد از بررسی زیر میکروسکوپ ممکن است.
در مواردی که بیمار پیش از آزمایش، علائمی مثل خون در مدفوع، کم‌خونی بدون علت مشخص یا تغییر مداوم در عادات دفع داشته، احتمال پیدا شدن پولیپ در حین بررسی بیشتر است.
همچنین اگر ظاهر پولیپ از نظر بزرگی، شکل یا بافت مشکوک به نظر برسد، پولیپکتومی با هدف بررسی کامل پاتولوژی انجام میشود، حتی اگر بیمار هیچ علامتی نداشته باشد.
از خدمات کولونوسکوپی دکتر فائزه الماسی استفاده کنید.
دریافت خدمات کولونوسکوپیانواع پولیپکتومی بر اساس روش برداشت
انتخاب روش برداشتن پولیپ، به اندازه و شکل آن بستگی دارد.
- برای پولیپ‌های بسیار کوچک، معمولاً از فورسپس بیوپسی سرد استفاده میشود که پولیپ را مستقیم می‌گیرد و جدا می‌کند.
- برای پولیپ‌های کمی بزرگ‌تر، اسنیر سرد به کار می‌رود؛ یک حلقه سیمی که بدون استفاده از جریان الکتریکی، پایه پولیپ را قطع می‌کند.
- وقتی پولیپ بزرگ‌تر باشد یا احتمال خون‌ریزی بیشتر باشد، از اسنیر گرم استفاده میشود که همان حلقه سیمی است، اما این‌بار همراه با جریان الکتریکی ملایم برای بریدن و در همان لحظه بستن رگ‌های کوچک محل برش.
- چبرای پولیپ‌های بزرگ و تخت که به دیواره چسبیده‌اند، تکنیک برداشت مخاطی اندوسکوپیک (EMR) به کار می‌رود؛ در این روش، ابتدا مایعی زیر پولیپ تزریق میشود تا از لایه‌های عمقی‌تر جدا شود و برداشتن آن با خطر کمتری همراه باشد.
انواع پولیپکتومی بر اساس محل پولیپ
محل قرارگیری پولیپ، هم روی روش انجام کار اثر می‌گذارد و هم روی اینکه کدام پزشک آن را انجام می‌دهد. سه محل شایع‌تر عبارت‌اند از:
پولیپکتومی روده یا کولون
شایع‌ترین نوع پولیپکتومی، پولیپ روده بزرگ است و معمولاً حین کولونوسکوپی انجام میشود. از آنجا که بخش قابل‌توجهی از سرطان‌های روده بزرگ از یک پولیپ آدنوماتوز شروع می‌شوند، برداشتن به‌موقع این پولیپها یکی از موثرترین راه‌های پیشگیری از این سرطان است.
پولیپکتومی رحم
پولیپ رحمی روی لایه داخلی رحم (آندومتر) شکل می‌گیرد و اغلب باعث خون‌ریزی نامنظم قاعدگی یا لکه‌بینی بعد از یائسگی میشود. برداشتن آن معمولاً توسط متخصص زنان و از طریق هیستروسکوپی انجام میشود، نه با کولونوسکوپ یا آندوسکوپ گوارشی.
پویلیپکتومی معده
پولیپ معده هم می‌تواند در حین آندوسکوپی دیده و برداشته شود؛ تصمیم برای برداشتن آن معمولاً به اندازه پولیپ و نوع بافتی آن (مثلاً آدنوماتوز بودن) بستگی دارد، چون این نوع پولیپ‌های معده ریسک بالاتری برای تبدیل به سرطان دارند.
چه کسانی نباید پولیپکتومی انجام دهند؟
پولیپکتومی برای بیشتر افراد روشی امن است، اما در برخی شرایط، پزشک ممکن است انجام آن را به تعویق بیندازد یا با احتیاط بیشتری پیش برود.
اختلالات شدید انعقاد خون که کنترل‌نشده باشند، از مهم‌ترین این موارد هستند، چون خطر خون‌ریزی حین یا بعد از عمل را بالا می‌برند.
بیمارانی که به‌تازگی سکته قلبی یا مغزی داشته‌اند یا وضعیت عمومی‌شان ناپایدار است هم معمولاً تا بهبود شرایط، این عمل را به تعویق می‌اندازند.
در مواردی که التهاب حاد و شدید روده وجود دارد، برداشتن پولیپ می‌تواند خطر سوراخ‌شدگی دیواره روده را افزایش دهد؛ در این شرایط، پزشک ممکن است ابتدا التهاب را کنترل کند و پولیپکتومی را برای جلسه‌ای دیگر برنامه‌ریزی کند.
تصمیم نهایی همیشه بر اساس ارزیابی کامل وضعیت بیمار توسط پزشک گرفته میشود، نه یک قاعده ثابت برای همه.
آمادگی قبل از پولیپکتومی چیست؟
چون پولیپکتومی حین کولونوسکوپی یا آندوسکوپی انجام میشود، آمادگی آن هم شبیه همان آزمایش است.
- برای پولیپکتومی روده، پاکسازی کامل روده با داروهای ملین طبق دستور پزشک ضروری است تا دید کافی برای دیدن و برداشتن دقیق و درمان پولیپ روده وجود داشته باشد.
- معمولاً از یکی دو روز قبل باید غذاهای کم‌فیبر مصرف شود و در روز پیش از عمل، فقط مایعات شفاف مجاز است.
- مصرف داروهای رقیق‌کننده خون مثل وارفارین، آسپرین یا داروهای ضدانعقاد جدیدتر، باید از قبل با پزشک در میان گذاشته شود؛ چون در بسیاری از موارد لازم است این داروها چند روز پیش از عمل، با نظر پزشک، موقتاً قطع یا با داروی جایگزین تعویض شوند.
- چند ساعت پیش از عمل هم باید طبق دستور پزشک، ناشتا بود. چون آرامبخش استفاده میشود، رانندگی بعد از عمل توصیه نمی‌شود و بهتر است از قبل کسی برای همراهی تا منزل هماهنگ شود.
پولیپکتومی چگونه انجام میشود؟
بعد از آماده‌سازی، بیمار آرامبخش وریدی دریافت می‌کند تا در طول عمل دردی احساس نکند.
سپس اندوسکوپ یا کولونوسکوپ وارد بدن میشود و پزشک محل دقیق پولیپ را پیدا می‌کند.
بسته به اندازه و شکل پولیپ، از یکی از روش‌های فورسپس، اسنیر سرد، اسنیر گرم یا EMR برای جدا کردن آن استفاده میشود.
بعد از برداشتن پولیپ، اگر لازم باشد، محل برش برای جلوگیری از خون‌ریزی با جریان الکتریکی ملایم یا کلیپس‌های مخصوص بسته میشود.
کل روند، بسته به تعداد و اندازه پولیپها، معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد.
برخلاف جراحی‌های باز، در پولیپکتومی هیچ برشی روی پوست ایجاد نمی‌شود، به همین دلیل بیمار معمولاً همان روز پس از رفع اثر آرامبخش مرخص میشود.
بافت برداشته‌شده هم برای بررسی دقیق به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده میشود.
هزینه پولیپکتومی به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه پولیپکتومی، رقم ثابتی ندارد و به چند عامل بستگی دارد: تعداد و اندازه پولیپ‌هایی که باید برداشته شوند، روش برداشت (فورسپس ساده در برابر EMR که پیچیده‌تر است)، نوع آرام‌بخشی یا بیهوشی، و اینکه آیا پولیپکتومی همراه با یک کولونوسکوپی یا آندوسکوپی معمولی انجام میشود یا به‌صورت جداگانه.
مرکز درمانی و پوشش بیمه پایه و تکمیلی هم روی هزینه نهایی اثر می‌گذارد.
به همین دلیل، بهترین راه برای اطلاع از هزینه دقیق، تماس مستقیم با مطب پیش از نوبت‌گیری است تا بر اساس شرایط شما، رقم واقعی اعلام شود.
مراقبت‌های بعد از پولیپکتومی
| بازه زمانی | چه انتظاری داشته باشیم |
|---|---|
| چند ساعت اول | اثر آرامبخش باقی است؛ رانندگی و کارهای سنگین ممنوع، استراحت کامل توصیه میشود. |
| ۲۴ ساعت اول | معمولاً بیشتر نشانه‌های خواب‌آلودگی و نفخ برطرف میشود؛ تغذیه با مایعات و غذاهای نرم شروع میشود. |
| تا ۴۸ ساعت | از غذاهای تند، پرچرب و پرفیبر پرهیز میشود تا محل برش تحریک نشود. |
| هفته اول | بیشتر افراد به فعالیت‌های روزمره برمی‌گردند، اما ورزش سنگین و بلند کردن اجسام سنگین معمولاً تا چند روز بعد به تعویق می‌افتد. |
عوارض آن چیست؟
عوارض رایج پولیپکتومی معمولاً خفیف و کوتاه‌مدت هستند. نفخ و کرامپ شکمی، به‌خاطر گازی که پزشک برای باز کردن مسیر تزریق می‌کند، شایع‌ترین آن‌هاست و اغلب طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف میشود.
اگر پولیپکتومی از راه دهان (آندوسکوپی معده) انجام شده باشد، ممکن است گلو کمی تحریک شود. سرگیجه و حالت تهوع خفیف هم معمولاً ناشی از داروهای آرامبخش است و با استراحت برطرف میشود.
در کنار این موارد رایج، دو عارضه نادر اما مهم‌تر هم وجود دارد که باید آن را بدانید:
- خون‌ریزی تاخیری از محل برش، که ممکن است چند روز بعد از عمل هم رخ دهد و با دفع خون در مدفوع خودش را نشان دهد؛
- و سوراخ‌شدگی دیواره روده یا معده، که بسیار نادر است اما در صورت بروز، با درد شدید و مداوم شکم همراه است و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
شناخت این تفاوت به شما کمک می‌کند بدانید کدام علامت طبیعی است و کدام یک باید سریع پیگیری شود.
نتیجه پاتولوژی پولیپ چه زمانی و چگونه اعلام میشود؟
بلافاصله بعد از عمل، پزشک بر اساس مشاهده مستقیم می‌تواند بگوید پولیپ چند عدد بود، چه اندازه‌ای داشت و آیا کامل برداشته شده یا نه.
اما تشخیص قطعی خوش‌خیم یا بدخیم بودن آن، فقط بعد از بررسی زیر میکروسکوپ در آزمایشگاه پاتولوژی ممکن است که معمولاً چند روز تا حدود یک هفته زمان می‌برد.
نتیجه پاتولوژی است که مشخص می‌کند بیمار در چه بازه زمانی باید کولونوسکوپی یا آندوسکوپی بعدی را انجام دهد؛ برای بعضی افراد این فاصله چند ماه است و برای بعضی دیگر که پولیپ کاملاً خوش‌خیم و کم‌خطر بوده، ممکن است چند سال طول بکشد.
این تصمیم باید همراه با پزشک و بر اساس جواب دقیق پاتولوژی گرفته شود، نه فقط با خواندن برگه جواب.
راه‌های پیشگیری از تشکیل پولیپ
نمی‌توان به‌طور قطعی از تشکیل پولیپ جلوگیری کرد، اما برخی عادات می‌توانند احتمال آن را کاهش دهند.
رژیم غذایی سرشار از فیبر، سبزیجات و میوه، و کاهش مصرف گوشت قرمز و فرآوری‌شده، از جمله توصیه‌های رایج در این زمینه است.
حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، و ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل هم به کاهش ریسک برخی انواع پولیپ کمک می‌کند.
با این حال، مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه، همچنان غربالگری دوره‌ای است. چون بیشتر پولیپها هیچ علامتی ندارند، تنها راه قطعی برای پیدا کردن و برداشتن آن‌ها پیش از تبدیل شدن به سرطان، انجام به‌موقع کولونوسکوپی یا آندوسکوپی طبق زمان‌بندی توصیه‌شده توسط پزشک است.
پولیپکتومی تخصصی با دکتر فائزه الماسی
دکتر فائزه الماسی، فوق‌تخصص گوارش، کبد و مجاری صفراوی بزرگسالان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، پولیپکتومی را معمولاً همراه با کولونوسکوپی یا آندوسکوپی تشخیصی و درمانی انجام می‌دهد.
بافت برداشته‌شده برای بررسی دقیق به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده میشود و نتیجه، همراه با توصیه درباره زمان‌بندی چک‌آپ بعدی، با بیمار در میان گذاشته میشود.
برای دریافت نوبت یا مشاوره پیش از پولیپکتومی، می‌توانید با شماره ۰۲۱۸۸۰۵۰۴۵۰ تماس بگیرید.
پولیپکتومی؛ یک تصمیم به‌موقع
پولیپکتومی، ساده‌ترین و در عین حال موثرترین راه برای جلوگیری از تبدیل شدن یک پولیپ خوش‌خیم به سرطان است؛ روندی که معمولاً چند سال طول میکشد و در همین بازه، برداشتن به‌موقع پولیپ می‌تواند مسیر بیماری را کاملاً تغییر دهد.
از شناخت علائم هشداردهنده تا آمادگی درست پیش از عمل و رعایت مراقبت‌های بعد از آن، هر مرحله در نتیجه نهایی تاثیر دارد.
اگر پزشک در حین کولونوسکوپی یا آندوسکوپی پولیپی در بدن شما پیدا کرده یا در سنی هستید که غربالگری روتین برایتان توصیه میشود، بهتر است زودتر با یک متخصص گوارش مشورت کنید تا بر اساس شرایط شما، بهترین زمان و روش تعیین شود.
هرچه سریع تر برای تشخیص پولیپ روده اقدام کنید.
شماره تماس جهت نوبت دهیسوالات متداول
بسته به تعداد، اندازه و روش برداشت پولیپها، معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد.
خیر، این عمل با آرامبخش انجام میشود و بیمار در حین آن دردی احساس نمی‌کند. چون هیچ برشی روی پوست ایجاد نمی‌شود، بیمار معمولاً همان روز مرخص میشود.
اگر پولیپ کامل برداشته شود، احتمال رشد مجدد همان توده کم است. اما ممکن است پولیپ‌های جدیدی در نقاط دیگر روده تشکیل شوند؛ به همین دلیل انجام چک‌آپ‌های دوره‌ای طبق زمان‌بندی که پزشک بر اساس نتیجه پاتولوژی تعیین می‌کند، اهمیت دارد.
پولیپکتومی روده حین کولونوسکوپی و توسط متخصص گوارش انجام میشود، اما پولیپکتومی رحم از طریق هیستروسکوپی و توسط متخصص زنان انجام میشود؛ این دو روش مستقل از هم هستند و یک پزشک واحد معمولاً هر دو را انجام نمی‌دهد.
بسته به سابقه پزشکی بیمار، پزشک ممکن است آزمایش‌های انعقادی خون را درخواست کند، به‌خصوص اگر بیمار داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کند یا سابقه اختلال انعقادی دارد.
قبل از پولیپکتومی (برداشتن پولیپ)، اقدامات اصلی شامل تخلیه کامل روده با ملین‌ها، رعایت رژیم غذایی مایعات شفاف از ۱-۳ روز قبل، تنظیم یا قطع داروهای رقیق‌کننده خون (با مشورت پزشک)، عدم خوردن و آشامیدن (ناشتا بودن) از ۱۲ ساعت قبل، و هماهنگی برای همراه جهت بازگشت به خانه است.
مراقبت‌های دقیق، رعایت رژیم غذایی مناسب و مراجعه منظم به پزشک.
بسته به تعداد، اندازه و روش برداشت پولیپها، معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد.اگر پولیپ به‌طور کامل برداشته شود، احتمال رشد مجدد همان توده بسیار کم است؛ اما ممکن است پولیپ‌های جدیدی در نقاط دیگر بروید، به همین دلیل انجام چک‌آپ‌های دوره‌ای طبق نظر دکتر فائزه الماسی الزامی است.